حفرههاییکه در استخوانهای سر یا همان جمجمه و فک بالایی قرار دارند را به آن سینوس گفته میشود. به درحالت طبیعی این حفرهها با لایه ای از بافت مخاطی، مانند لایه داخل بینی پوشیده شدهاند.
روی مخاط، لایهای از ترشحات مخاطی وجود دارد و بقیه این حفره (یا همان سینوس) با هوا پر شده است. ترشحات سینوسها از راه مجاری ارتباطی به درون حفره بینی تخلیه میشود.
تمام عواملی که باعث ایجاد التهاب در لایه مخاطی سینوس یا انسداد مجاری ارتباطی سینوس و بینی شود، سینوزیت حاد ایجاد میکند. باکتریها، ویروسها، آلرژی، عوامل فیزیکی میتوانند با التهاب مخاط یا انسداد راههای تخلیه سینوس به سینوزیت حاد منجر شوند.اگر سینوزیت حاد بدرستی درمان و برطرف نشود و برای مدت بیش از سه ماه ادامه یابد،
شایع ترین علائم سینوزیت مزمن به شرح زیر هستند
التهاب بینی
ترشحات غلیظ و به رنگ زرد تا سبز از بینی
تخلیه ترشحات مخاطی به پشت حلق
انسداد در راه تخلیه ترشحات سینوسها به بینی و احتقان (پرخونی مخاط) بینی که تنفس از راه بینی را با مشکل مواجه میسازد.
درد و تورم در اطراف چشمها، گونهها، بینی یا پیشانی
کاهش حس بویایی و چشایی
سایر نشانههای سینوزیت مزمن
این علائم در تعداد کمی از مبتلایان به سینوزیت مزمن دیده شود
درد گوش
احساس درد در ناحیه فک بالایی و دندانها
سرفه یا احساس نیاز به تخلیه ترشحات پشت حلق
گلودرد
بوی ناخوشایند نفس
احساس خستگی
سینوزیت حاد و مزمن نشانههای مشابهی دارند، ولی سینوزیت حاد، التهاب یا عفونت موقت و گذرای سینوسهاست که معمولاً به دنبال یک سرماخوردگی بروز میکند.
پیش از ابتلا به سینوزیت مزمن، ممکن است به دورههای مکرر سینوزیت حاد یا یک سینوزیت حاد درمان نشده دچار شویم.
در سینوزیت مزمن، تب از نشانههای شایع بیماری نیست، ولی سینوزیت حاد ممکن است با بروز تب همراه باشد.
هنگامی که علائم سینوزیت بیش از ده روز ادامه یابد.
علائم زیر بروز کرد، باید هر چه سریعتر به پزشک مراجعه کنید:
تب
تورم و قرمزی اطراف چشمها
سردرد شدید
تورم ناحیه پیشانی
گیجی یا اختلال در تشخیص زمان و مکان
بروز دوبینی یا سایر اختلالات بینایی
سفتی گردن
برخی مشکلات، زمینه را برای ابتلای مکرر به سینوزیت حاد و در نتیجه، بروز سینوزیت مزمن افزایش میدهد. برخی از این موارد به شرح زیر هستند
وجود پولیپ در بینی، از تخلیه ترشحات بینی یا سینوسها جلوگیری میکند. پولیپ تودهای است که از رشد بیش از حد بافت مخاطی ایجاد میشود.
انحراف در تیغه میانی بینی (دیواره بین دو سوراخ بینی) به صورتی که مانع از تخلیه ترشحات سینوسها شود.
بیماریهای تنفسی مادرزادی (مانند فیبروز کیستیک)، عفونت با ویروس HIV (یا بیماری ایدز) و سایر اختلالات سیستم ایمنی، ممکن است باعث انسداد مجاری یا اشکال در تخلیه ترشحات بینی شود.
عفونتهای دستگاه تنفسی مانند سرماخوردگی ممکن است سبب التهاب و ضخیم شدن مخاط سینوس شود. مخاط متورم ممکن است مانند سدی در مسیر تخلیه ترشحات مخاطی عمل نماید.
ابتلای شخص به هر نوع آلرژی یا حساسیت مانند آلرژی فصلی، سبب التهاب سینوسها و جلوگیری از تخلیه طبیعی ترشحات سینوسها میشود.
وجود برخی عوامل در افراد احتمال مزمن شدنِ سینوزیت را در آنها بیشتر میکند. عوامل خطرزای سینوزیت مزمن شامل موارد زیر هستند
انحراف تیغه میانی بینی
وجود پولیپ در بینی
ابتلا به بیماری آسم
حساسیت نسبت به آسپیرین
عفونت دندان
اختلالات سیستم ایمنی
ابتلا به آلرژی فصلی یا هرگونه آلرژی کنترلنشده
قرار گرفتن مداوم در معرض آلایندهها، مانند دود سیگار
عوارض سینوزیت مزمن
مشکلات بینایی
عفونت سینوس به کاسه چشم انتشار یابد، ممکن است سبب کاهش بینایی و شاید کوری دائمی شود.
عفونتها
در مبتلایان به سینوزیت مزمن، ممکن است التهاب سینوس به پردهها و مایعات اطراف مغز و نخاع انتشار یابد و سبب بروز التهاب در پردههای مغز و نخاع (مننژیت)، عفونت در استخوانهای مجاور یا عفونت شدید پوست شود.
پیشگیری از بروز عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی از طریق
کاهش تماس با افرادی که دچار سرماخوردگی هستند
شستوشوی مرتب دستها
کنترل علائم آلرژی
اجتناب از دود دخانیات و هوای آلوده
افزایش رطوبت هوا با دستگاه بخور تمیز و فاقد قارچ و میکروب
سینوزیت مزمن هنگامی ایجاد میشود که حفرههای استخوانهای جمجمه و بینی (که سینوس نامیده میشود) دچار تورم و التهاب گردد و با وجود اقدامات درمانی، سه ماه یا بیشتر فرد را درگیر کند.
در این صورت، تخلیه ترشحات مخاطی بهطور کامل انجام نشده، ترشحات در سینوس جمع میشود و تنفس از راه بینی مشکل میگردد. ممکن است نواحی اطراف چشمها، متورم و دردناک باشد.
بروز سینوزیت مزمن میتواند ناشی از یک عفونت، پولیپ یا التهاب و تورم مخاط سینوس باشد. سینوزیت مزمن هم در بزرگسالان، هم در کودکان دیده میشود.
در تشخیص سینوزیت مزمن، مراجعه به پزشک متخصص گوش و حلق و بینی است. پزشک پس از شنیدن شرح حال به معاینه میپردازد.برای تشخیص سینوزیت مزمن، پزشک نقاط مختلف صورت و بینی (روی سینوسها) را لمس میکند تا دردناکی آنها در هنگام لمس را بررسی کند. درد در ناحیه سینوسها یکی از نشانههای سینوزیت مزمن است.علاوه بر معاینه، پزشک ممکن است سایر روشهای تشخیصی را هم به کار ببرد.
تصویربرداری پزشکی
جزییات و وضعیت سینوسها و بینی را نشان میدهد. به عنوان نمونه، میتواند مکان دقیق التهاب و تورم شدید یا یک عامل انسدادی را مشخص کند.
برای این کار از دو روش ممکن است استفاده شود
سیتیاسکن
اِم آر آی
مشاهده مستقیم داخل بینی
پزشک یک لوله باریک و قابل انعطاف (دستگاه آندوسکوپی) را داخل بینی قرار میدهد و به این روش، به طور مستقیم داخل سینوسها را میبیند.
تست پوستی آلرژی
پزشک تشخیص دهد که آلرژی یا حساسیت سبب بروز سینوزیت مزمن شده است، تست پوستیِ حساسیت درخواست میشود.
در این آزمایش مقدار بسیار کمی از مواد مختلفی که ممکن است ایجاد حساسیت کنند، زیر پوست ناحیه ساعد تزریق میشود. پس از حدود بیست دقیقه، اگر در ناحیه تزریق، تورم یا قرمزی دیده شد، به معنای تایید حساسیت نسبت به ماده تزریق شده تلقی میشود.
این آزمایش بسیار سریع و بیخطر است و ماده آلرژیزا را مشخص میکند.
کشت ترشحات بینی و سینوس
در بیشتر موارد، برای تشخیص سینوزیت مزمن نیازی به کشت ترشحات نیست. در مواردی که بیماری به درمان پاسخ نمیدهد یا با وجود درمان، شرایط و علائم بیمار بدتر میشود، کشت ترشحات بینی و سینوسها درخواست میشود
انواع مختلف درمان سینوزیت مزمن
درمان تغییرشیوه زندگی
رعایت نکات زیر به بهبود نشانههای سینوزیت مزمن کمک میکند.
استراحت کافی به بدن ما کمک میکند تا بهتر با التهاب مقابله نماید و سریعتر بهبود یابد.
مرطوب نگه داشتن سینوس
سر خود را بالای یک ظرف محتوی آب نسبتاً داغ بگیرید و به وسیله یک حوله سر را بپوشانید، بطوری که بخار متصاعد شده از ظرف را استنشاق کنید
باید بخار را به سمت صورت خود هدایت کنید یا میتوانید دوش آب داغ بگیرید و در هوای گرم و مرطوب حمام تنفس کنید
انجام این کار سبب کاهش درد و تخلیه بهتر ترشحات میشود.
شست وشوی مجاری بینی
این کار سبب کاهش ترشحات بینی میشود. شستوشوی بینی با محلول نمکی به پاکسازی مخاط بینی از مواد تحریککننده و ذرات آلرژیزا کمک میکند و در نتیجه، برای تسکین نشانههای سینوزیت مزمن مفید است.
درمان دارویی سینوزیت مزمن شامل موارد زیر هستند و پزشک بنا بر وضعیت هر بیمار ممکن است از یک یا چند روش استفاده نماید.
اسپری کورتون داخل بینی
این خانواده دارویی سبب جلوگیری از بروز التهاب موضعی میشود و درصورت وجود التهاب، آن را درمان میکند.
اسپری به اندازه کافی موثر نباشد، پزشک ممکن است به ما توصیه کند که بینی خود را با محلول نمکی (سالین) که با چند قطره کورتون مخلوط شده است، شستوشو دهید
تجویز کورتون خوراکی یا تزریقی
این داروها در سینوزیت شدید موجب بهبود التهاب میشوند، بهخصوص در مواردی که پولیپ بینی وجود دارد.
داروهای کورتونی خوراکی در برخی افراد عوارض جانبی داشته باشند و نباید به مدت طولانی استفاده شوند. بنابراین، پزشک فقط در موارد شدیدِ سینوزیت مزمن این داروها را تجویز میکند.
آنتی بیوتیکها
هنگامی که سینوزیت مزمن با عفونت باکتریایی همراه است، پزشک برای بیمار آنتیبیوتیک مناسب را تجویز میکند.
استفاده از این روش ممکن است برای کسانی توصیه شود که آلرژی در ایجاد سینوزیت مزمن در آنها دخیل بوده است.در این روشِ درمانی، در بین مردم با عنوان واکسن آلرژی هم معروف است، مقدار بسیار کم ماده آلرژیزا در نوبتهای مکرر، به داخل پوست، تزریق میشود تا به تدریج، حساسیت دستگاه ایمنی نسبت به آن ماده کم شود.
گاهی ممکن است در برنامه درمانی سینوزیت مزمن، بهجز داروها و تزریقها، جراحی هم به کار گرفته شود.
مواردی که سینوزیت مزمن به درمان دارویی و درمانهای دیگر پاسخ نمیدهد، جراحی سینوس از طریق آندوسکوپ انجام میشود.
انجام این کار، پزشک از یک لوله باریک و قابل انعطاف برای بررسی مجاری خروجی سینوسها استفاده میکند.بر اساس منشأ انسداد، پزشک ممکن است وسایل و ابزار متفاوتی را برای رفع انسداد به کار ببرد.
عامل انسداد مجاری ترشحی سینوسها ممکن است بافتهای متورم و ملتهب یا وجود پولیپ باشد. در این موارد، پزشک اقدام به برداشتن بافتهای متورم یا پولیپ مینماید.
زمانی جراح اقدام به بزرگ کردن یا افزایش سایز مجرای خروجی سینوس میکند که این کار موجب خروج بهتر ترشحات از سینوس و در نتیجه، سبب بهبود نشانههای سینوزیت مزمن در بیمار میشود.
سینوزیت مزمن یک بیماری قابل درمان محسوب میشود، اما ممکن است برای درمان آن لازم باشد زمان و هزینه زیادی صرف شود.
این در حالی است که در صورت درمان درست و کامل سینوزیت حاد و علائم آلرژی، در بسیاری از موارد میتوان از بروز سینوزیت مزمن پیشگیری کرد.
Mayo Clinic منبع
وبلاگ سبک زندگی
